De val van de Multi-man

Creatieve duizendpoot, een paar honderd miljoen, en meerdere gezichten. Projectontwikkelaar Hans van Veggel is in alle opzichten Multi, niet geheel toevallig de naam van het bedrijf waarmee hij heel Europa volplempte met winkelcentra. Maar in één zomer kreeg het Quote 500-lid bezoek van de Fiod en raakte zijn bedrijf kwijt aan Amerikaanse durfinvesteerders. Toeval, of is er sprake van een Vrijmetselaars-achtig complot?

door Sonny Motké    fotografie Maarten Wouters
leestijd 10 minuten    gepubliceerd in Quote, november 2013

Hij is de beste! Niet alleen van Gouda, maar ook van Rotterdam én Amsterdam! Hij is verdomme de meest revolutionaire ontwikkelaar van Nederland, Portugal én Turkije. En dus is hij de beste van: Europa!’ Dit zou ongeveer de speech moeten zijn die Johannes Frederik Jozef van Veggel - Hans voor vrienden - bij zijn afscheid als dé grootbouwmeester van Multi Vastgoed had willen horen. Het zal er nimmer van komen. Voor de nu 65-jarige inwoner van Wassenaar is 2013 een rampjaar, waarin hij van creatieve ontwikkelheld plots verworden is tot een belastingontduiker wiens firma rucksichtslos is gekaapt door de private equity-boys van Blackstone. En dan blijken die vrienden opeens ver te zoeken: ‘Het is een heel naar persoon die veel mensen pijn heeft gedaan. Zolang je je als hofnar, vazal of knecht gedraagt pas je in zijn straatje en is 'ie ook heel charmant tegen je. Maar zodra je niet meer nodig bent, dan wordt hij respectloos.'

De klanken komen uit de mond van Eddy de Kroes, de vleesgeworden vleeskoning die zijn dorpsgenoot een decennium geleden betrok in het prestigieuze Haagse hotelproject Des Indes. 'Dat was een grote fout, want toen ik in onrustiger vaarwater lag wist niet hij niet hoe snel hij mij eruit moest zetten.' De Wassenaarse borreltijger refereert aan de roerige periode waarin de cover van Quote sierde met een paar tralies voor zijn grimas. 'Na die publicatie heeft Van Veggel mij met veel machtsvertoon onder druk gezet. Ik had €1,2 miljoen in de tent zitten, maar mocht met zes ton vertrekken!' Gezien de 'sponsoring' maakt De Kroes de afspraak dat hij wél een uitnodiging krijgt voor het openingsfeestje van het voormalige politieke fort van de Lijst Pim Fortuyn. Maar dan laat Van Veggel zich pas echt kennen: 'Ik was uiteindelijk toch niet welkom. En het ergste was dat hij dat niet tegen mij durfde te zeggen; het personeel heeft mij ingelicht! Maar goed, niemand heeft bij Hans een zak zout leeg gegeten; het is een doorgangshuis. Er zijn soms een paar man die iets langer met hem mee vliegen, maar op den duur is het een eenzame man.'

‘Hij is nog harder, gehaaider en niets ontzienender dan de rest.’

Terugkijkend op hun vastgoedsamenwerking is het eigenlijk een raadsel waarom De Kroes nog verrast zou zijn op een schop onder zijn derriere. De gezamenlijke vergaderingen bleken namelijk ook verre van amusant: 'Hans was nooit op tijd en zat constant te bellen, alsof het hem allemaal niks interesseerde. Dat is al schofferend, maar dan ging hij ook nog eens zeer neerbuigend tegen iedereen doen tegen het koffiemeisje! Alles wat er om hem heen loopt noemt hij operettefiguranten.’ Iemand die ook bekend is met de onderhandeltechnieken van Van Veggel is Imca-patron Erik de Vlieger, die op een blauwe maandag gebouwencomplex New Babylon - op slenterafstand van het Binnenhof - naar zich toe trok. 'We zouden het voor honderdvijftig miljoen gulden doen, begint Hans plots te zeiken dat het te goedkoop was en er twee miljoen bij moet. Ik deed het, maar vond het zo ordinair. Alsof hij zich als een haantje wilde bewijzen. Het ging om één en een kwart procent! Natuurlijk, een vastgoedboer is een egoïstisch denkende man die alleen maar voor de winst gaat. Maar hij is nog harder, gehaaider en niets ontzienender dan de rest.'

‘De onderhandelingen met hem waren dramatische gebeurtenissen. Op het eind ging je geen borrel met hem drinken; hij ging altijd voor 'de kill'.’

Een nuchter denkend mens vraagt zich af of dit rancuneuze collega's zijn die spreken, of dat de geboren Arnhemmer altijd al een professionele Janus-man was. Diegene die het antwoord daarop kan geven is Ton Meijer, de man die met MAB de projectontwikkeling zo wat heeft uitgevonden in Nederland. Hij is het die eind jaren zeventig een zekere bevlogen alumnus van de Hogere Textielschool Enschede de kneepjes van het vak leert. 'Ik zag direct dat het een goede knul was: hij had een enorme passie en een hele levendige geest. Het is een ideeënmachine, iemand wiens kop nooit stil staat. Maar ook een schilderachtig geval apart: hij kon verschrikkelijk zijn. De onderhandelingen met hem waren dramatische gebeurtenissen. Op het eind ging je geen borrel met hem drinken; hij ging altijd voor 'de kill'. Dat heeft hem geen windeieren gelegd.' Zie hier een understatement in actie: Van Veggel vertrekt na vijf jaar loondienst bij MAB, teleurgesteld omdat hij geen aandelen kreeg van Meijer. Enter Ton van Dam, destijds baasje van een stenenadviesbureau genaamd Multi, die Van Veggel leert kennen middels hun beide zwangere vrouwen. De twee 'klikken', bakken tosti's met elkaar, en besluiten een project-toko te gaan runnen. 'Daar had ik enorm de pest in', geeft Quote 500-coryfee Meijer nu toe. 'Maar ik vreesde altijd al dat het erin zat, omdat je zo een jongen als Hans niet kan vasthouden als ondergeschikte binnen een organisatie.'

Multi: Het Gucci van het Vastgoed

In 1982 schrijven Van Veggel en Van Dam de Multi Development Corporation in bij de Kamer van Koophandel. Compleet fifty-fifty, gesymboliseerd met een doormidden geknipt tweedollarbiljet, gaat het duo vanuit uitvalsbasis Gouda op ontwikkelpad door binnen- en buitenland. De filosofie is simpel: niet zo maar wat bouwen, maar altijd van tevoren projecten verkopen of verhuren. Daarbij wordt ook gekeken of de hersenspinsels goed passen binnen de bestaande omgeving. Geen moskee in een PVV-wijk, die gedachte. In de jaren negentig maakt Multi faam met pareltjes als het Beursplein in Rotterdam - beter bekend als de Koopgoot – ter waarde van €109 miljoen, en de Amsterdamse ter waarde van €56 miljoen. Naast de door hem zo geliefde winkelcentra spreekt Van Veggel ook op het gebied van kantoorontwikkeling een hartig woordje mee, getuige de realisatie van onder meer de hoofdbureaus van KPN en Nike. Multi verwerft er de bijnaam 'Het Gucci van het Vastgoed' mee, en bewandelt in 2002 de onvermijdelijke weg naar de beurs als bouwer Amstelland de boel voor €310 miljoen inlijft. Van Veggel en Van Dam cashen, maar veel doet het hen niet. Ze waren naar eigen zeggen al vanaf hun tweede samenwerkingsjaar – juist – 'Multi'-miljonair.

De fusie luidt het tijdperk in van AM, waarbij Van Dam een positie als commissaris inneemt en Van Veggel in het pluche blijft zitten als tweede man naast Amstelland-ceo Klaas de Ruiter. Lang houdt Van Dam zijn rol niet vol, en raakt uiteindelijk gebrouilleerd met zijn Multi-compaan. Waarom? Dat blijft een mysterie: 'Of het zakelijk of privé is, daar laat ik mij niet over uit. Genoeg is genoeg, en ook met hem houdt het een keer op. En als mensen nu zulke nare dingen zeggen over hem, dan zeg ik: daar zal wel een kern van waarheid in zitten.' Volgens Van Dam was hij de enige die Van Veggel 'in toom wist te houden'. Het karma van de bootjesliefhebber lijkt inderdaad van invloed te zijn, want zodra hij naar de achtergrond verdwijnt haalt AM vooral de pers door interne conflicten die leiden tot vertrekkende directeuren en bestuursleden.

De reden voor het malheur is snel gevonden: volgens ingewijden dulde Van Veggel, precies zoals zijn leermeester Meijer vertelde, geen tegenspraak van anderen: de crea-virtuoos moest en zou zijn zin krijgen. Zoals die keer in 2004, toen hij de veelbelovende ontwikkelaar Coen van Oostrom binnenboord wilde halen. Uiteindelijk kets de deal af omdat het bedrijf van de Rotterdammer, OVG, een te hoge prijs zou vragen voor entering. De groene vriend van Bill Clinton herinnert zich dat er nog wat anders speelde destijds: 'Het rommelde binnen AM. Je had twee fracties: Hans wilde OVG erbij, maar het blok onder aanvoering van president-commissaris Cor Boonstra ging tegen hem in.' Van Veggel lijdt vervolgens een spaarzame smadelijke nederlaag in de board room, en Van Oostrom bleef zelfstandig om uiteindelijk op eigen kracht de Quote 500 te halen. Zijn gevoel over de mislukte overname laat zich anno nu makkelijk raden: ‘Buitengewoon blij: we zijn twintig keer zo groot geworden! En dat Hans zich achteraf een beetje laatdunkend uitliet over mij... Tja, Hans is Hans: een creatieve straatvechter.'

‘Hij had het over verdubbeling hier, verdubbeling daar. Maar alle nieuwe dingen die ik van Multi gezien heb zij pertinent fout geweest!’

De fervent Maharishi Mahesi Yogi-adept Van Veggel had het kunnen beamen in die tijd: de combi van Amstelland en Multi bleek niet bepaald 'ying en yang'. Gelukkig besluit de Koninklijke BAM Groep de twee partijen in 2005 uit hun lijden te verlossen door AM van de beurs te halen. De woning- en grondontwikkelpoot wordt van BAM, en Van Veggel maakt – in samenwerking met zakenbank Morgan Stanley - een herstart met de door hem zo geliefde projectontwikkeldivisie onder de vertrouwde naam Multi. Kost ook wat: Hans dokt naar verluidt €100 miljoen voor twintig procent aandelen. Multi bouwt vervolgens een portefeuille op van €2 miljard, met als ‘parel’ het Mall Manegement: 48 winkelcentra waarvan de meest waardevolle in Turkije staan. Alles lijkt hosanna, maar criticus De Vlieger wist wel beter: ‘Van Veggel is na 2008 doorgegaan met denken dat er niks aan de hand was; alsof Lehman Brothers nooit bestaan had! Hij had het over verdubbeling hier, verdubbeling daar. Maar alle nieuwe dingen die ik van Multi gezien heb zijn pertinent fout geweest!’ Niet lang na de start van de – daar is ‘ie weer – crisis valt Morgan Stanley weg als vaste projectafnemer en blijken andere beleggers moeilijk te vinden. De situatie wordt extra nijpend als Corio afgelopen januari de samenwerking wegens 'kwaliteitsgeschillen' opzegt.

‘Van Veggel zou de fiscus voor €25 miljoen getild hebben door tientallen miljoenen van één specifieke vastgoeddeal op de Antillen-zandbak te parkeren.’

'Kortom: Multi bleef met winkelcentra zitten die afgewaardeerd moesten worden. De schuldenlast werd steeds groter, waardoor die hele berg – zo een €900 miljoen – eind 2011 op een hoop werd gegooid, en door een bankenconsortium onder leiding van NIBC werd geherfinancierd voor €850 miljoen', oreert vastgoedgoeroe Ruud de Wit. Het Multi-management rept destijds van een 'mijlpaal', maar met de kennis van nu heeft dat woord een wrange bijsmaak gekregen. Vanaf dat moment komt Van Veggel namelijk in het vizier terecht van durfinvesteerder Blackstone, die tegen een goedkoper bedrag de noodlijdende banken kan verlossen van Multi-papieren. Het doel was eigenlijk vrij onschuldig, aldus De Wit: 'Blackstone wilde de Turkse winkelcentra aan haar nieuwe Europese vastgoedfonds toe voegen. Het was nooit de bedoeling om de hele tent over te nemen, maar omdat Van Veggel weigerde iets af te staan ging men door.' De koppigheid van 'Hans de Bouwer' komt hem rap duur te staan. Begin juli heeft Blackstone al een controlerend belang opgebouwd, en vraagt toestemming aan de Europese Commissie voor een overname. En dan gebeurt er iets opvallends: amper een week later valt het OM binnen bij vier Multi-bedrijfspanden, Van Veggel's woonhuis in Wassenaar en een - naturellement - trustkantoor op Curaçao. De reden: Van Veggel zou de fiscus voor €25 miljoen getild hebben door tientallen miljoenen winst van één specifieke vastgoeddeal op de Antillen-zandbak te parkeren. Van Veggel komt onder grote druk te staan en besluit – naar verluidt hevig teleurgesteld omdat NIBC de boel wel érg makkelijk weggaf aan de Amerikanen – op te stappen.

De branche verkeert sedertdien in choque. Hoe heeft 'de man die flair gaf aan het vastgoed' – dixit Quote 500-lid annex Des Indes-partner Rob Brinkel – dit kunnen overkomen? En die inval zat wel erg dicht op het overname-verzoek, nietwaar? David Hart, Wassenaars betonbaron en – jawel, er is er minstens één! – uitgesproken vriend van Van Veggel, weet het zeker: hij is gepiepeld. 'Er is honderd procent zeker een link. Die Amerikanen gaan over lijken: Hans is zwart gemaakt zodat ze die aandelen voor weinig konden opstrijken. Bovendien, als De Telegraaf zoiets brengt, dan zit er veel meer achter.' De man met het grootste huis van Nederland weet zeker dat Van Veggel niets strafbaars heeft gedaan, maar enkel 'scherper gezeild' heeft. Daarbij, wat is belastingontduiking nu eigenlijk? 'Als jij mag kiezen waar je belasting aftikt, dan doe je dat toch daar waar dat het goedkoopst is? Al is het een tientje of honderd miljoen, het gaat om de constructie. Als het maar legaal is!' Een prominente, doch anonieme, vastgoedamice uit het zuiden des lands tilt de conspiracy-theorie zelfs naar een hoger niveau: 'Ik heb van mensen die nabij Hans staan begrepen dat er iets persoonlijks zit tussen hem en iemand binnen Blackstone. Er zou een ruzie zijn geweest die geleid heeft tot een vendetta.' De man die tot op het laatste moment als CIO naast Van Veggel staat, Eric van Duren, neemt dat woord niet in de mond. 'Natuurlijk is het saillant dat Blackstone deel uit maakt van de gewraakte Fiod-transactie en ik had ook niet het gevoel dat ze nog op Hans zaten te wachten bij de onderhandelingen, maar ik zie dit als een bijzondere toevalligheid.'

‘Hans heeft als een gek geleefd; echt serieus geld uitgegeven.’

Edoch, hardcore journalisten geloven niet in toeval, zo ook ex-Vastgoedmarkt-hoofdredacteur De Wit: 'Ik heb sterk het vermoeden dat de invallen te maken hebben met een onderzoek naar zijn gehele financiële handel en wandel. Het feit dat Blackstone zich wilde inkopen kan een aanleiding zijn om tot actie over te gaan omdat anders wellicht dossiers zoek raken.' Juridisch ervaringsexpert De Vlieger sluit zich bij deze theorie aan: 'Hans heeft als een gek geleefd; echt serieus geld uitgegeven. De jaarcijfers van Multi, geëxtrapoleerd naar zijn prive-uitgaven, zijn natuurlijk een bron van ergernis geweest voor de fiscus. Die zijn gaan loeren, zien een offshore, pakken een wet, en – bam – hebbes!' Het klinkt als een meer plausibele verklaring, ook omdat de Fiod al sinds 2010 een oogje heeft op de Multi-man, die moeite zou hebben met het scheiden van privé- en zakentransacties. In dat jaar kan Van Veggel zich nog vrij kopen met 0,008% van zijn eigen vermogen – oftewel 25k – als hij verdacht wordt van het betalen van steekpenningen aan Rochedale-topman Hubert Möllenkamp en diens vrouw. Maar of hem dat nu ook lukt?

‘Er is een tsunami van ellende over me heen gekomen.’

Als in september bekend wordt dat Blackstone de overname voor een bedrag van €500 miljoen definitief maakt, slaagt Quote er als enige medium in om Hans van Veggel – tot zijn eigen ongenoegen ook – te verleiden tot een langdurig telefoongesprek. Zijn eerste, rauwe reactie op de overname is veelzeggend: 'Er is een tsunami van ellende over me heen gekomen, en die is met dit nieuws compleet. Ik wil daar best over zeggen dat ik me geconfronteerd zie met een vijandige overname door een groep Amerikaanse imperialisten die geen plaats meer zien voor de oprichters van het bedrijf.' Hij erkent ook lang bezig te zijn geweest de ontwikkeltak, Multi Development, uit te kopen. 'Maar dat werd doorkruist door de belastingzaak. Of het een dan met het andere te maken heeft: You never know... Feit is: bij Development zit de creativiteit en de mensen; zo een persoon ben ik altijd geweest! Onder het nieuwe bewind zullen er veel uit moeten. Dat komt omdat deze lui 'cyphers' zijn: ze focussen alleen op de cijfers. Blackstone was enkel en alleen uit op de assets, en die hebben ze goedkoop kunnen krijgen. Dan moet ik wel zeggen: ze hebben een goede deal bewerkstelligd.' Van Veggel claimt ‘een settlement’ bereikt te hebben aangaande de overdracht van zijn aandelen, maar de algemene - logische - opvatting is dat hij zijn gehele inleg - de eerder genoemde €100 miljoen - voor nop van de hand heeft moeten doen.

Het sneue is dat Van Veggel altijd gewoon braaf naar zijn belastingadviseurs heeft geluisterd. Althans, dat zegt 'ie zelf: 'Ik heb écht gewoon hun adviezen opgevolgd. Maar goed, wellicht moet ik mezelf verwijten dat ik niet genoeg aandacht heb gehad voor deze zaken. Het is wat anders dan een lintje krijgen, he! Onbegrijpelijk dat dit allemaal hier kan, in het land waar ik zo van hield. Ik moet nu mijn reputatie bij elkaar vegen, en heb geen idee hoe dit afloopt.' Dit relaas is voor Eddy de Kroes een teken aan de wand: 'Typisch Hans: als iets fout gaat, dan is het altijd iemand anders schuld. Dan krijgt hij last van vluchtgedrag en staat hij niet voor zijn daden. Hij heeft gewoon last van geldzucht: voor knaken plukt hij zelfs bloemen bij de afgrond! Maar het is simpel: voor Hans is de tijd van de afrekening gekomen.' En heel misschien was alles wel voorkomen als Van Veggel 'menselijker' was gebleven, zoals die ene keer in 1998, aldus De Kroes. 'Hij had toen een ernstig ongeluk; sloeg over de kop met zijn racefiets. Dat had een positieve invloed op hem, maar niet lang daarna kwam hij weer in zijn oude stramien terecht. Dat spirituele gedoe waarmee hij zich nu nog profileert in de media lijkt meer een pose.'

‘Hij is net een mier: je gooit er een schep zand op, en hij kruipt er gewoon weer uit. ’

Van Veggel blijft in ieder geval tot het eind- ook tegenover 'het bijtertje' – lekker zweverig: 'Het is 'coping with your disappointments' nu, en dan is dit wellicht de opening tot een nieuw leven voor mij. Ik ben wel vrij in mijn hoofd, en wil ook mijn vrijheid terug.' Maar de tamtam weet het zeker: de Multi-man mag dan gevallen zijn, Van Veggel is zeker niet dood en begraven. Coen van Oostrom: Ik heb nul komma nul twijfel dat hij doorgaat, maar de vraag is of hij Nederland nog relevant vindt. Hij kan internationaal leuke investeringen gaan doen onder de radar. Creatieve mensen gaan niet met pensioen, dat is onderdeel van hun DNA.' Nestor Ton Meijer sluit zich daarbij aan: 'Als 'ie kon, was hij in het harnas gestorven bij Multi. Maar hij kan hoe dan ook niet stilzitten; zal altijd nieuwe dingen doen. Wat dat betreft is hij net een mier: je gooit er een schep zand op, en hij kruipt er gewoon weer uit.'


Curaçao: 'A State of Happiness'

200.000 in contanten en een pak administratie. Dat is de buit die de Fiod afgelopen zomer maakt bij een grootschalige actie tegen Hans van Veggel. Op vier Multi-adressen, een trustkantoor en op zijn – inmiddels voor €3,6 miljoen verkochte - villa te Wassenaar worden deuren gekraakt omdat de fiscus voor €25 miljoen getild zou zijn bij een grote vastgoeddeal Het gaat om een aan- en verkoop van zeven Center Parcs-complexen door het in Amsterdam geregistreerde investeervehikel Green Buyco, waar Van Veggel met zijn privé-toko Timeless een belang in had. In 2003 werden zeven parken voor €440 miljoen van vakantieconcern Pierre et Vacances gekocht, om ze drie jaar later voor €630 miljoen te verkopen. De persoonlijke winst van circa €100 miljoen zou de Multi-baas hebben geparkeerd in een Stichting Particulier Fonds op Curaçao. Opvallend detail: de koper van de parken luistert naar de naam – jawel – Blackstone. Van Veggel wordt beschuldigt van valsheid in geschrifte, belastingontduiking en witwassen. Zelf claimt hij dat het gaat om een 'meningsverschil' en wijst naar zijn adviseurs van Ernst & Young.

Doorgangshuis Van Veggel

In zijn zuim 35-jarige carrière als projecttijger wist Van Veggel met zijn explosieve karakter meer dan eens vijanden te maken binnen zijn eigen kamp. Een groot probleem was dat niet, want telkens moesten de afvalligen het onderspit delven tegen de enige echte Multi-man. Zo was daar Ton Beekman, een CFO die zich – stel je voor! - te openlijk bemoeide met het bedrijfsbeleid: 'Had ‘ie zelf maar ceo moeten worden', liet Van Veggel tegen Quote ontvallen. De 'rustigere' Amstelland-baas Klaas de Ruiter kon nooit aarden met ‘druktemaker’ Van Veggel, en werd – gemakshalve – geslachtofferd toen bleek dat een accountant €3 miljoen was beloofd om de overnameprijs van Multi te drukken. Opvolger Peter Noordanus – alias 'Slapjanus' – kon de rug evenmin recht houden tegenover Hans. En dan waren er nog een paar directeuren die keihard op straat werden gezet na wat ‘fraude-schandaaltjes’. Ton van Oosten mocht gaan nadat hij veroordeeld werd voor zelfverrijkingsactiviteiten bij een andere firma, en Nico Veldhuis ‘geheel kapot gemaakt’ als zijnde de kwade genius achter de spraakmakende Rochedale-affaire.

What's next?

Kort geleden werkten nog zeshonderd Multi-mannen aan projecten in veertien Europese landen, waaronder Victoria Square in Belfast en het Forum Valle Aurelia in Rome. De meeste projecten - zestien - zijn in Portugal, niet geheel toevallig het land waar Hans van Veggel een riant buitenverblijf heeft. De heilige graal van Multi is Mall Management, hiervan het Turkse deel - tien winkelcentra - door Blackstone als grootste vangst wordt beschouwd. Neemt niet weg dat de resultaten in de crisisjaren allesbehalve rooskleurig zijn, met een schrikbarende €283 miljoen verlies in 2010 als dieptepunt. Rest de vraag: wat wil een Amerikaanse durfinvesteerder eigenlijk met een verlieslijdende projectontwikkelaar? OVG-voorman Coen van Oostrom: 'Dit gebeurt veel. Blackstone koopt de boel op, past het management aan en brengt de boel naar de beurs.' Het is het meest waarschijnlijke scenario; deze truc werd onlangs toegepast bij hotelketen Hilton. De verwachting is dat het nieuwe aangestelde management, onder wie ex-Dura Vermeer-topman Dick van Well, eerst een due diligence uitvoert van de huidige ontwikkelportefeuille, waarin meer dan honderd projecten zitten. Het opknippen van het bedrijf lijkt onvermijdelijk. 'Dit zou ook best eens het einde kunnen zijn van een 'bijzonder bedrijf', aldus Van Oostrom. 'Als Hans nou gewoon ouderwetse leningen bij Hollandse banken had afgesloten, was dit nooit gebeurd.'