De Grote Leegte

Hij is een van de 22 miljardairs die Nederland rijk is en bovenal: een van de meest geliefde vaderlandse ondernemers. Wim van der Leegte, van fabriekszoon tot Nedcar-redder: een intiem interview met een man die nog elke dag met door zijn vrouw gesmeerde bammetjes naar werk gaat. En die moeten op: 'Anders geef ik ze aan de hond.'

door Sonny Motké & Jordy Hubers    fotografie Ruud Binnekamp
leestijd 10 minuten    gepubliceerd in augustus 2012

'Dit wordt een superbusje.' Wim van der Leegte wandelt door de hal van de chassisfabriek waar bussen worden geassembleerd. Af en toe aait hij een onderstel van een van de kale voertuigen. Het lijkt alsof hij precies weet wat er in elk hoekje van zijn fabrieken gebeurt. Dat is niet zo. ' Maar ik maak wel de indruk dat ik er verstand van heb. Dus niet te veel doorvragen, hè' , knipoogt de goedlachse directeur-eigenaar van de VDL Groep. De twintigduizend vierkante meter grote fabriek is een van de tachtig bedrijven die VDL rijk is. De lasapparaten, die allerlei auto-onderdelen aan elkaar smeden, doen de ogen van de 64-jarige glinsteren. Met de borst vooruit loopt hij langs de medewerkers. Trots? 'Ja, natuurlijk. Het is een mooie droom om dit te realiseren.'

Zijn VDL Groep is niet zomaar een verzameling bij elkaar gekochte bedrijfjes, het is een industrieconglomeraat. In 46 jaar tijd heeft Van der Leegte van een metaalbedrijfje een voortrekker van de Nederlandse maakindustrie gemaakt, actief in allerlei sectoren: van de personenauto-, bus- en vrachtwagenbouw tot de fabricage van zonnebanken en agrarische systemen. Een prestatie die hem in de top vijftig van de Quote 500 heeft gebracht. Ras-Eindhovenaar Van der Leegte lijkt in eerste instantie een stugge man. Hij praat rustig en kalm, is terughoudend, bijna bedeesd, maar ook uiterst scherp en alert. ' Een Brabander is geen prater, maar een doener' , zegt hij. Wanneer we deze stelling op hem toetsen, klopt die als een bus; hij produceert liever producten dan woorden. En dat doet hij prima, want hoewel economische voorspoed iets is van de geschiedenisboekjes, presteert VDL naar behoren. Tegen de crisis in scoort Van der Leegte nettowinsten van 77 miljoen euro over 2010 en 66 miljoen over 2011. De verwachting is dat het jaar 2012 eenzelfde resultaat oplevert.

‘Mijn doel is spreiding: proberen overal wel iets te halen’

Zijn geheim? ' Ach, we hebben geen geheimen.' Om dat te demonstreren, pakt Van der Leegte zijn map erbij en legt met overzichtelijke sheets zijn kolossale bedrijf uit. ' Kijk, mijn doel is spreiding: ik wil voor veel verschillende klanten zo veel mogelijk producten maken. Wij proberen dus overal wel iets te halen.' Slim, want zo ben je niet afhankelijk van één markt, waardoor VDL snel kan reageren op verslechterende omstandigheden. De conjunctuur in de semiconductorindustrie zeg maar de ASML' s van deze wereld ligt een maand of negen vóór op de automotive markt, doceert Van der Leegte. ' Zodoende hebben we in 2009, toen het slechter ging, medewerkers van onze semiconductortak in de busbouw laten werken en een paar maanden later het omgekeerde gedaan.'

Stressverslaafd

De regeerperiode van Van der Leegte begint in 1966, wanneer hij als stagiair aantreedt in het bedrijf van vader, Pieter van der Leegte. Het is zijn tweede stage voor de hts-opleiding werktuigbouw, maar tijd om stage en studie af te ronden krijgt hij niet (zie kader 'Eeuwige stagiair'). Amper zes weken later ziet Wim zich genoodzaakt de leiding over te nemen. Het metaalbedrijf, dat onder meer eierdopjes, sinaasappelpersers en bedkruiken maakt, verkeert in erbarmelijke staat en kampt met een negatief eigen vermogen van tweeënhalve ton in guldens. Van der Leegte senior kan er niet mee omgaan en raakt overwerkt. ' Mijn vader was een technicus, die minder graag naar de cijfers keek. Toen die negatief waren, zag hij dat als een berg waar hij niet overheen kon' , zegt Wim, die zichzelf juist ' cijfergek' noemt. 'Ik ben heel scherp.'

In de familie en het bedrijf wordt wel gezegd: 'Vader wilde het maken, Wim wil eraan verdienen.' Dat blijkt zodra Van der Leegte vanuit zijn ooghoeken een groep Japanners ziet, die als een stel toeristen foto' s maken in zijn showroom. Ze zijn naar Eindhoven gekomen om technische knowhow te kopen voor de productie van bussen. Van der Leegte weigert de naam van het Japanse bedrijf te onthullen. ' Dat hoefde gij niet te weten, maar ze moeten wel dokken!' Het is een deal waarmee enkele tientallen miljoenen gemoeid zijn. Een ander opvallend verschil tussen vader en zoon is dat Pieter niet tegen stress kon, terwijl Wim juist stress nodig heeft, zegt hij zelf. Hij oogt nerveus, maar is het niet. Om de haverklap stopt hij een nieuw kauwgompje in zijn mond. ' Dat heeft met mijn rookverslaving te maken, maar die is over. 'Nee, de druk die op zijn schouders ligt om maar liefst tachtig werkmaatschappijen te besturen, doet hem niet veel. 'Dat ligt lekker, hoor.'

Koude Schotel

Dat Van der Leegte een bedrijf kan leiden, is wel duidelijk. Bijna een halve eeuw nadat hij een zaak in handen kreeg omzet: acht ton in guldens runt hij nu een conglomeraat dat in 2011 een omzet had van ruim anderhalf miljard euro. Een knappe prestatie, zeker nadat het boekjaar 2009 een gat sloeg in de balans van VDL Groep. De omzet daalde met vierhonderd miljoen en de winst met 36 miljoen euro, in vergelijking met het jaar ervoor. 'Bij ons is de crisis begonnen in 2008', verklaart Van der Leegte de duikeling. 'We hebben het opgelost door duizend uitzendkrachten op te zeggen. Daarnaast hadden we ongeveer duizend fulltimers in de deeltijd-ww. Als die er niet was geweest, hadden we een hele ontslagronde moeten doen. Dat had veel geld gekost en dan hadden we veel aan vakmanschap ingeleverd.'

‘Een miljard uit India? Dan zeg ik nee’

Maar in de rebound scoort VDL Groep dus topcijfers: een schoolvoorbeeld van een solide familiebedrijf dat sterker uit de crisis is gekomen. Dat maakt het voor de grootste staalbedrijven ter wereld een van de lekkerste hapjes die er te krijgen zijn. Stel dat het grote Tata Steel uit India een miljard op tafel legt? Van der Leegte is resoluut: 'Dan zeg ik nee. Ze hoeven niet hier naartoe te komen.' Als het aan hem ligt, zal VDL Groep altijd een familievennootschap blijven. Zonen Pieter (41) en Willem (30) zitten in het directieteam, terwijl dochter Jennifer (32) al jaren commissaris is. Ook de neven Bas en Tommie van der Leegte (de voormalige profvoetballer) werken voor hun oom, evenals nichtje Caroline die de pr verzorgt. Senior wil graag doorgaan tot 2016, aangezien hij dan exact vijftig jaar bij VDL werkt. Of een van zijn kinderen hem opvolgt, weet hij niet. 'Het is een hele belasting om deze functie op hun bordje te leggen, maar zij blijven de aandeelhouders' , zegt ' ons Wim' terwijl hij zich vastbijt in een broodje ei.

Het is lunchtijd en zijn boterhammen van thuis laat hij in zijn attachékoffer zitten, omdat hij het bezoek trakteert op belegde broodjes. ' Hier zit ik zwaar over in. Mijn vrouw heeft een koude schotel gemaakt en dat zit op mijn broodjes. Is toch zonde, want ik ben er gek op.'Vrouwlief legt ' s ochtends vijf sneden brood klaar. ' Dan gaat er één in de hond, twee smeer ik om mee te nemen en twee eet ik op.' Bij thuiskomst staat hem ook geen vetpot te wachten; Van der Leegte maakt de dag meestal vol met een maaltijd die is opgewarmd in de magnetron.

‘Stom eigenlijk: we hebben overal deuren, maar we gebruiken ze niet’

Het zijn de rituelen van een hardwerkende no-nonsenseondernemer. Geen poespas, geen overdreven lunches of andere luxe. Ja, hij heeft een mooie Mercedes , af en toe met chauffeur, bezit een schitterend landgoed en heeft een stoeterij met honderdvijftig grotendeels zelf gefokte paarden (zie kader 'Paarden' ). Maar dat is niet wat hem drijft. Zijn familie, zijn medewerkers en werkgelegenheid creëren: daar draait het om. Alleen al daarom zou een verkoop van VDL belachelijk zijn. 'Ik heb een mooi bedrijf opgebouwd mét mijn medewerkers, en dan zou ik die mensen verkopen aan iemand anders. Dat ga ik dus niet doen.' Het zou voelen als het afscheid van een grote familie- en vriendengroep. Natuurlijk is hij de baas, maar de deur van zijn kantoor staat altijd open. Iedereen kan binnenlopen wanneer hij wil om te bespreken wat hij wil. In de rest van het pand valt de openheid ook op. 'Stom eigenlijk: we hebben overal deuren, maar we gebruiken ze niet.'

Nedcar

Zijn eigen bedrijf mag de crisis goed doorstaan, het laat onverlet dat Van der Leegte zich druk maakt om de huidige economische situatie. Hij herhaalt al jaren hetzelfde riedeltje: door werkgelegenheid te creëren, kunnen Nederland en Europa zichzelf uit deze crisis trekken. Dan moet je vooral niet de productie naar lagelonenlanden verplaatsen. 'KPN outsourcet vierduizend banen naar India en verdient daar 25 miljoen euro aan. En die vierduizend werknemers gooit KPN bij de overheid neer en zegt: dat is jullie probleem, houdoe! Ik zal het nooit in mijn kop halen om ten koste van mijn medewerkers werk te verplaatsen naar lagelonenlanden.'

Allemaal leuk en aardig, maar door overnames heeft hij wel degelijk een drietal vestigingen in zulke landen. Heeft hij er ooit aan gedacht om deze fabrieken uit principe te verkopen? Nee, het zijn 'strategische posities' , want grote klanten eisen soms dat hij ook in de goedkopere landen produceert. 'Maar het blijft bij deze drie.'

Van der Leegte is de enige grootindustrieel die met lede ogen aanziet hoe grote partijen naar Azië vertrekken. Net zoals hij al jaren in zijn eentje roept dat overal in de wereld de eigen industrie wordt beschermd behalve in Europa. 'Europa denkt met bezuinigingen deze malaise op te lossen, maar je kunt nooit zo veel bezuinigen dat je concurrerend wordt met landen als China, India en Turkije, die allemaal een groei hebben van tien procent. Ik vind dat Europa invoerrechten moet heffen over producten die uit die landen komen. Als een klant van ons een auto exporteert naar China, betaalt hij honderd procent invoerrechten. Waarom moeten wij in Europa dat betalen en niet de Chinezen?' Van der Leegte, die lid is van CDA en VVD bepaald geen protectionistische partijen vindt dat het allemaal wel wat chauvinistischer kan. En dus hangen er Philips-tv' s in het hoofdkantoor van VDL, komen de bedrijfsauto' s uit Europa en figureert in het logo van zijn groep de Nederlandse vlag.
Zijn strijd voor de werkgelegenheid spitst zich nu toe op NedCar, waar eigenaar Mitsubishi per december 2012 de deuren wil sluiten. Van der Leegte probeert het bedrijf te behouden voor de Nederlandse economie.

'Het is een geweldig mooie fabriek met een mooie automatisering, die hoge kwaliteit levert. Het zou zonde zijn als dat verloren gaat voor het land.' NedCar, ooit door autobouwer Daf nota bene een van de eerste klanten van VDL geopend om werkgelegenheid te creëren in het Zuid-Limburg na de sluiting van de Staatsmijnen, had altijd een plekje in zijn hart. Maar de autofabrikant in Born inlijven was geen optie. 'Een bedrijf met vijftienhonderd man overnemen is niet zo' n grote stap, maar wel als die mensen maar één product maken.'

De NedCar-medewerkers staken op het moment van dit interview, omdat een sociaal plan van Mitsubishi uitblijft. Niet slim, zegt Van der Leegte, al begrijpt hij het wel. Op de achtergrond vinden intensieve onderhandelingen plaats tussen VDL, mogelijke klanten, Mitsubishi, overheden en vakbonden. Het pokerspel komt vóór het najaar tot een ontknoping, met of zonder winnaars. ' Er is een kans van meer dan vijftig procent dat het doorgaat', zegt Van der Leegte over de deal die hij voorbereidt. 'Maar besef wel dat de overname van NedCar geen noodzaak is voor ons. We kunnen ook goed zonder.'

Prijzenkast

Mocht het lukken, dan staat Wim van der Leegte nog hoger op een voetstuk. Want status heeft hij, zeker in de regio. De Frits, het glossy tijdschrift van het Eindhovens Dagblad, vindt hem de op een na belangrijkste Eindhovenaar; alleen burgemeester Rob van Gijzel moet hij voor zich dulden in de lokale top-50. Minstens zo opvallend: als eerste niet-Philips-man is hij voorzitter van de Eindhovensche Fabrikantenkring. Hij schrijft columns in de krant, die hij ooit wil bundelen. Hij sponsort evenementen en verenigingen, zoals voetbalclub FC Eindhoven. En bij PSV was hij jarenlang commissaris; onlangs duwde hij nog een lening van vijf miljoen euro naar de club om samen met gemeente, Philips en ASML de erbarmelijke staat van de balans op te poetsen.

Voor Van der Leegte is het de normaalste zaak van de wereld; belangrijker is dat zijn VDL regelmatig awards in de wacht sleept. Uit zijn fabrieken rolt ' de beste stadsbus van Europa 2011' en 'de beste toerbus van Europa 2012'. Een unieke prestatie voor een Nederlands bedrijf, vindt hij. En in mei kreeg hij uit handen van prins Willem-Alexander de Koning Willem I-prijs, ook wel de Oscar voor het Nederlandse bedrijfsleven genoemd. VDL is 'een exemplarische representant van de maakindustrie in Nederland en heeft de strategie om die in Nederland te houden' , aldus het juryrapport. 'Het is een eer en een erkenning voor wat je doet' , zegt Van der Leegte, terwijl hij naar de trofee kijkt die in de showroom van het hoofdkantoor staat te blinken. Maar, zo benadrukt hij, alle 7400 medewerkers dienen gefeliciteerd te worden met de prijs, want zij hebben het óók gedaan.

Die medewerkers krijgen een glimlach op hun gezicht als ze de kleine grote baas Van der Leegte is 1,70 meter langs zien lopen. Hij groet iedereen vriendelijk en met de mannen van het eerste uur maakt hij een praatje. Zo te zien is het zeer prettig werken voor het Brabantse familiebedrijf. Een paar jaar geleden wonnen tien VDL-medewerkers samen 27 miljoen euro in de Staats-loterij; toch werkt de helft nog bij het concern. Twee zijn een eigen bedrijf gestart en drie zijn nog druk 'oriënterende'. 'Bezig het geld op te maken' , lacht Van der Leegte. Bij het verlaten van de fabriekshal blijkt dat er iemand van VDL met pensioen gaat. Op de deur hangt een plakkaat met de aankondiging van een afscheidsborrel. 'Goh, dat is ook iemand van het eerste uur. Ik wist helemaal niet dat hij ging stoppen.' Snel overlegt hij met nichtje Caroline of hij beschikbaar is voor het partijtje. Want hoewel de leiding van zijn bedrijf veel tijd opslokt, wil hij vertrekkende mensen persoonlijk 'houdoe' zeggen.

Eeuwige Stagiair

In 1966 wordt Wim van der Leegte vanuit zijn stage, dus zonder diploma, directeur van de metaalfabriek van vader Pieter. ' Eigenlijk heb ik 38 jaar stage gelopen bij VDL' , grapt hij. ' Maar in 2004 is het gebeurd, hè!' In dat jaar wordt hem verzocht een scriptie te schrijven om eindelijk zijn hts af te ronden. De dan 57-jarige krijgt de opdracht zijn ideeën op papier te zetten over hoe je de arbeidsflexibiliteit kunt verhogen, een onderwerp dat hij eerst niet zo ziet zitten. ' Ik dacht: daar krijg ik nog geen bladzijde mee vol.' Maar het lukt; zijn scriptie wordt alom geprezen en de deeltijd-ww vindt hier zelfs zijn oorsprong. 'Ik kreeg er een acht voor en een tien voor mijn mondeling' , lacht Van der Leegte als hij terugdenkt aan zijn slagen.

Paarden

'Dit is Spiritivo, een prachtig beest', wijst Wim van der Leegte op het scherm van zijn iPhone. Wanneer hij in 2000 een landgoed koopt - de kinderen zijn het huis uit - wil hij wat ' beweging om het landgoed creëren'. Het worden paarden. Twaalf jaar later heeft hij een fokstal, een springstal en een opleidingsstal van honderdvijftig stuks. 'Het is echt leuk, maar ook heel kostbaar.' Daarom verkoopt zijn Stoeterij Duyselshof weleens een paardje, zoals het superpaard Tomboy, dat de 24-jarige Athina Onassis kocht voor zo' n tweeënhalf miljoen euro.

De Groep van Wim

Het verhaal van de VDL Groep begint in 1953 in Eindhoven, als Pieter van der Leegte zijn Metaalindustrie en Constructiewerkplaats opricht. Hij bedient meteen grote regionale klanten als Philips en Daf en maakt zo al snel naam als gedegen frezer en lasser. In de jaren die volgen richt hij zich ook op de productie van onder meer wasmachines, oliekachels en huishoudelijke rvs-producten, zoals eierdopjes en botervloten.

Vanwege een grote order verhuist het bedrijf naar Hapert, maar de echte groei begint pas als de dan negentienjarige Wim van der Leegte, de oudste zoon van Pieter, in 1966 stage gaat lopen bij zijn vader. Wim blijkt al jong in staat om een bedrijf te leiden en wordt al snel de grote man. Hij bouwt de werkplaats uit tot een industrieconglomeraat van tachtig bedrijven, 7400 medewerkers en meer dan anderhalf miljard aan omzet.

De rode draad van VDL is metaalbewerking, maar de groep is onder te verdelen in drie divisies: toeleveringen, bussen en eindproducten. Zo maakt VDL onder meer brievenbussen, verpakkingsmachines, zonnebanken, dakkoffers en stadionstoeltjes.
Door de jaren heen deed Wim tientallen overnames: van lasbedrijven tot Daf Bus International. Door dat failliete bedrijf in 1993 in te lijven werd VDL plotsklaps een sterspeler in de bussenwereld. Maar de grootste overname moet dan nog komen: die van Philips Enabling Technologies Group in 2006. Daarmee is de cirkel rond, want bij de voormalige Philips Machinefabrieken is Pieter van der Leegte ooit als gereedschapsmaker begonnen.